Verkiezingen

Gisteren werden hier regionale verkiezingen gehouden. In dit enorm uitgestrekte land werden gisteren gouverneurs verkozen en daarnaast werd er gestemd voor talloze zitjes in regionale parlementen en stadsbesturen. Natuurlijk interessant voor mij om dat allemaal eens van dichtbij te observeren: hoe de democratische façade hier wordt opgehouden. Want dat is waar het op neerkomt: de schijn van democratie ophouden.
Ik vatte dus post in de buurt van een school die dienst deed als kieslokaal. Eigenlijk leek het allemaal heel erg op hoe het er bij ons aan toegaat. Maar het is niet wat er op die verkiezingsdag gebeurt dat het verschil maakt, maar wat eraan vooraf gaat. Hoe het oppositiepartijen eigenlijk onmogelijk wordt gemaakt om deel te nemen aan de verkiezingen. De oppositiepartij Parnas (mede opgericht door Boris Nemtsov, die in februari in het hart van Moskou werd doodgeschoten) slaagde erin zich slecht in één kleine regio te registreren. En zelfs daar in die ene regio, in Kostroma, werd het hen moeilijk gemaakt. Hun enige hoop was om de kiesdrempel van 5% te halen en zo tenminste 1 afgevaardigde te hebben in 1 Russische regio. Maar dat is niet gelukt.
Ik sprak gisteren verschillende mensen op straat aan met de vraag voor wie ze hadden gestemd wanneer ze buitenkwamen uit het kieslokaal maar ook gewoon onderweg met de vraag of ze zouden gaan stemmen en indien ja, voor wie en indien niet, waarom niet. In België zou zoiets weinig opleveren, want de meerderheid van de mensen zouden als antwoord geven dat het mijn zaken niet zijn om naar hun politieke voorkeur te vragen. Dat ligt hier wel even anders. Er was niet één mens die weigerde te antwoorden. Dat ik mezelf meteen introduceerde als een buitenlandse met interesse in Rusland hielp waarschijnlijk wel. Want dat een buitenlandse helemaal uit België naar Tomsk was gekomen voor samenwerking met de universiteit hier dat vonden de meeste mensen gewoonweg geweldig. Zo was er die ene vrouw die verwonderd uitriep: "Wat heerlijk: ik heb nog nooit iemand uit België ontmoet. Hoe speciaal!" en toen pakte ze me hartelijk vast. Ze liet me daarop met veel plezier weten dat ze voor "Verenigd Rusland" had gestemd (de machtspartij die zo goed als een monopoliepositie heeft). Toen ik haar vroeg waarom ze voor die partij stemde, antwoordde ze enthousiast: "Omdat het de partij van onze president is en hij is de beste president ter wereld!" en daarbij lachte ze opgetogen al de gouden vullingen in haar mond bloot. Ik schatte haar rond de 80. Dat het helemaal geen presidentsverkiezingen waren op dit moment maakte voor haar geen verschil. Haar liefde voor haar president was oprecht. Ik deed niet eens moeite om er iets tegen in te brengen.
Daarop kwam een jonge vader naar me toe die me in het Engels aansprak en terecht zei: "Je kan het haar niet kwalijk nemen. Ze kijkt waarschijnlijk heel de dag naar de staatszenders en daar wordt de president constant bewierookt." Hij pakte zijn kleuterzoontje stevig vast en vertelde me dat hij voor "Yabloko" had gestemd, de enige oppositiepartij die in Tomsk op de lijst stond. En zelfs dat is al een hele prestatie, want in vele andere regio's geraakt de partij "Yabloko" die al jarenlang probeert oppossitie te voeren niet eens op de kieslijst. "Yabloko" wordt geassocieerd met oppositie door intellectuelen, die weinig voeling hebben met het volk. Ze slagen er ook niet in om sterke leidersfiguren naar voren te schuiven. Maar ze zijn zowat het enige alternatief als je voor democratische waarden wil stemmen. Hier in Tomsk, de stad die wel eens de intellectuele hoofdstad van Siberië wordt genoemd (er zijn hier maar liefst 6 universiteiten en nog vele hogescholen met een totaal van 80,000 studenten), sloeg de boodschap van Yabloko toch aan, want ik las net dat ze de kiesdrempel hebben gehaald in Tomsk.
Niemand van de mensen die ik sprak gaf aan dat ze voor de partij van Zjirinovsky hadden gestemd. Nochtans is dat de partij die het meest intens campagne voerde de voorbije dagen. Hun slogan "Tijd voor een machtsverandering" was in grote letters te lezen op bussen en trams en langs de hoofdstraat werden er foldertjes van zijn partij, LDPR, uitgedeeld. Zjirinovsky draait al lang mee in de Russische politiek. In de jaren negentig was hij een geducht tegenstander van Boris Jeltsin als presidentskandidaat en verkondigde hij luidkeels zijn extreem-rechtse ideeën. Dus dat is toch oppositie zou je kunnen zeggen? Wel, dit is waar het interessant wordt. Zjirinovsky en zijn partij worden door het Kremlin gedoogd. Het komt Poetin goed uit dat er zo'n vrij marginale partij is die een extreem-nationalistische boodschap brengt. De partij vormt geen bedreiging voor de grootste partij en bovendien is het handig om op die manier naar de buitenwereld laten uit te schijnen dat er wel degelijk oppositiepartijen zijn. Hetzelfde geldt voor de communisten, die ook mogen meedoen in het opvoeren van een democratisch lijkend circusnummertje.
Façade-democratie is een interessant fenomeen. Het bouwen van verblindende facades is een praktijk die al langer bestaat in Rusland. Er is het in Rusland alomgekende verhaal over de Potjemkindorpen (waarschijnlijk eerder een mythe dan een historisch feit) maar toch fascinerend. Tsarina Katharina de Grote wilde de nieuw veroverde gebieden gaan verkennen en gaan zien hoe het met de welvaart in haar land was gesteld en toen zou haar raadsheer (en minnaar) Potjemkin ervoor gezorgd hebben dat de Katharina de armoedige dorpjes niet te zien kreeg door kartonnen facades langs de rivier te laten zetten en mensen als figuranten te laten opdraven zodat het vanaf de rivier zou lijken alsof alles dik in orde was. Trouwens, als je over die affaire tussen dat 'powerkoppel' Katharina en Potemkin meer wil weten moet je zeker dit boek lezen. Voila, van de verkiezingen in Tomsk gisteren naar de gepassioneerde affaire tussen Katharina en Potemkin. Genoeg verteld voor vandaag rond de samovar.